Praca na umowie zleceniu może budować przyszłą emeryturę, ale nie dzieje się to automatycznie. O wszystkim decyduje to, czy od wynagrodzenia zostały odprowadzone składki emerytalne i rentowe, a także z jakiego powodu zleceniobiorca został z nich zwolniony. Wyjaśniam, kiedy zlecenie zwiększa kapitał w ZUS, czy wpływa na staż oraz jak sprawdzić, czy płatnik prawidłowo rozlicza składki.
Odprowadzone składki są tym, co naprawdę buduje emeryturę ze zlecenia
- Tak, umowa zlecenia zwiększa przyszłą emeryturę, jeśli podlega ubezpieczeniu emerytalnemu.
- Student lub uczeń do 26. roku życia zwykle nie ma składek społecznych od zlecenia, więc taki okres nie powiększa kapitału emerytalnego.
- Łączna składka emerytalna wynosi 19,52 proc. podstawy, najczęściej dzielone po połowie między zleceniobiorcę i płatnika.
- Okres, w którym opłacane są składki, może być zaliczony jako okres składkowy.
- Najpewniejsze potwierdzenie daje konto ubezpieczonego w eZUS oraz dokument rozliczeniowy od zleceniodawcy.
Tak, ale tylko wtedy, gdy od zlecenia idą składki emerytalne
Najkrótsza odpowiedź na pytanie, czy umowa zlecenie wlicza się do emerytury, brzmi tak, jeśli z tego tytułu podlegasz ubezpieczeniu emerytalnemu. Wtedy składki są zapisywane na indywidualnym koncie i po waloryzacji wpływają na wysokość przyszłego świadczenia.
Nie sama nazwa umowy decyduje o efekcie. Liczy się faktyczna podstawa ubezpieczenia i kwota, od której płatnik wykazuje składki. Przy emeryturach na nowych zasadach ZUS bierze pod uwagę przede wszystkim zwaloryzowany kapitał zgromadzony na koncie, a następnie dzieli go przez średnie dalsze trwanie życia.
Trzeba też rozdzielić dwie kwestie. Zlecenie może jednocześnie zwiększać kapitał emerytalny oraz staż ubezpieczeniowy, ale stanie się tak wyłącznie za okres, w którym rzeczywiście istniał obowiązek ubezpieczenia. Jeśli składek nie było, nie ma też emerytalnego zapisu za ten czas.
Kiedy zleceniobiorca podlega ubezpieczeniom społecznym
Zwykła umowa zlecenia
Jeżeli zleceniobiorca nie ma innego tytułu do ubezpieczeń, od umowy co do zasady opłaca się składki na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i wypadkowe. Ubezpieczenie chorobowe jest dobrowolne, dlatego rezygnacja z niego nie oznacza rezygnacji ze składki emerytalnej. Składka zdrowotna działa według odrębnych zasad.
Student lub uczeń przed 26. urodzinami
Najważniejszy wyjątek dotyczy ucznia lub studenta, który nie ukończył 26 lat. Przy zleceniu zawartym z innym podmiotem niż własny pracodawca zwykle nie ma on ubezpieczeń społecznych, a więc także nie odkłada składek emerytalnych.
To oznacza, że wakacyjna praca studenta może przynieść wynagrodzenie i ubezpieczenie zdrowotne z innego tytułu, ale sama nie musi powiększać przyszłego świadczenia. Obowiązek ubezpieczenia pojawia się od dnia ukończenia 26 lat albo wcześniej, gdy dana osoba straci status studenta.
Przeczytaj również: Deficyt, dług, VAT – jak czytać finanse publiczne?
Etat i kilka umów jednocześnie
Jeśli masz umowę o pracę z wynagrodzeniem co najmniej równym minimalnej pensji i zawierasz zlecenie z inną firmą, składki emerytalne od zlecenia mogą nie być obowiązkowe. Gdy pensja z etatu jest niższa od minimum, zlecenie często staje się dodatkowym tytułem do ubezpieczeń.
Przy kilku zleceniach znaczenie ma łączna podstawa składek oraz to, z której umowy powstaje obowiązek ubezpieczenia. Nie można zakładać, że każda umowa automatycznie podwoi staż. Ten sam miesiąc nie liczy się podwójnie, nawet gdy składki są opłacane z kilku źródeł.
Inaczej wygląda sytuacja, gdy zlecenie zawierasz z własnym pracodawcą albo wykonujesz je na jego rzecz. W takim przypadku przychód z obu umów jest zwykle traktowany łącznie dla celów ubezpieczeniowych.
| Sytuacja | Składki emerytalne | Wpływ na przyszłą emeryturę |
|---|---|---|
| Samodzielna umowa zlecenia bez innego tytułu | Zwykle obowiązkowe | Tak |
| Student lub uczeń do 26. roku życia | Zwykle brak | Nie za ten okres |
| Zlecenie przy etacie z pensją co najmniej minimalną | Często brak obowiązku z umowy zlecenia | Tylko jeśli składki są faktycznie odprowadzane |
| Zlecenie dla własnego pracodawcy | Obowiązkowe według zasad pracowniczych | Tak |
Od czego zależy kwota emerytury wypracowana na zleceniu
Łączna składka emerytalna wynosi 19,52 proc. podstawy wymiaru. Co do zasady zleceniobiorca finansuje 9,76 proc., a drugie 9,76 proc. finansuje płatnik. W praktyce nie oznacza to, że cała składka jest potrącana z wynagrodzenia netto.
Przykładowo przy podstawie 5000 zł brutto na konto emerytalne trafia łącznie około 976 zł składki emerytalnej. Z tej kwoty 488 zł pochodzi z części finansowanej przez zleceniobiorcę, a 488 zł z części finansowanej przez zleceniodawcę. To przykład dotyczący wyłącznie składki emerytalnej, bez składek rentowych, zdrowotnej, podatku i innych obciążeń.
Wysokość przyszłej emerytury zależy więc nie tylko od liczby przepracowanych miesięcy. Równie ważne są kwoty brutto wykazywane do ubezpieczenia. Krótkie zlecenie z wysokim wynagrodzeniem może dodać więcej kapitału niż wiele miesięcy pracy za niską stawkę.
Przy bardzo wysokich zarobkach działa roczny limit podstawy składek emerytalnych i rentowych, znany jako limit trzydziestokrotności. Dla większości osób pracujących na zleceniu nie ma on praktycznego znaczenia, ale przy kilku dobrze płatnych źródłach dochodu warto sprawdzić, czy limit nie został już wykorzystany.
Czy okres zlecenia liczy się do stażu emerytalnego
Okres, w którym zleceniobiorca podlegał ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym, jest co do zasady okresem składkowym. Może więc pomóc w wykazaniu stażu potrzebnego do gwarancji najniższej emerytury, która obecnie wymaga 20 lat okresów dla kobiety albo 25 lat dla mężczyzny.
To jednak nie znaczy, że bez takiego stażu nie można otrzymać emerytury. Dla osób objętych nowymi zasadami wystarczy osiągnięcie powszechnego wieku emerytalnego, czyli 60 lat dla kobiety i 65 lat dla mężczyzny, oraz choćby krótki okres podlegania ubezpieczeniu. Przy zbyt małym kapitale świadczenie może być jednak bardzo niskie i nie osiągnąć poziomu emerytury minimalnej.
Do stażu nie wliczy się zlecenie studenta do 26. roku życia, jeśli z tego powodu nie było składek społecznych. Podobnie nie pomoże okres, w którym zlecenie formalnie trwało, ale nie stanowiło tytułu do ubezpieczenia. W mojej ocenie to najczęściej pomijany szczegół, bo wiele osób utożsamia czas trwania umowy z okresem składkowym.
Nie należy też mylić stażu emerytalnego ze stażem pracy potrzebnym do urlopu, odprawy czy dodatku stażowego. To odrębne zasady i jeden rodzaj stażu nie zawsze automatycznie zastępuje drugi.
Jak sprawdzić, czy zleceniodawca odkłada składki
Najprościej zacząć od rachunku lub informacji o wynagrodzeniu. Powinna być na nim widoczna składka emerytalna, a nie tylko składka zdrowotna. Samo potrącenie podatku nie świadczy o tym, że zlecenie buduje emeryturę.
Drugim krokiem jest sprawdzenie konta ubezpieczonego w eZUS. Zleceniobiorca może porównać wykazaną podstawę składek z kwotą brutto z umowy. ZUS wskazuje, że na koncie zleceniobiorcy zapisywane są składki należne wykazane przez płatnika, dlatego różnicę najlepiej najpierw wyjaśnić ze zleceniodawcą, a dopiero później zgłosić do instytucji.
- Sprawdź, czy w dokumentach widnieje ubezpieczenie emerytalne i rentowe.
- Porównaj podstawę składek z wynagrodzeniem brutto.
- Ustal, czy nie działa wyjątek dla studenta, etatu albo kilku umów.
- Po ukończeniu 26 lat sprawdź, czy zgłoszenie zostało zmienione od właściwej daty.
- Jeśli brakuje składek, poproś płatnika o korektę dokumentów rozliczeniowych.
Nie warto podpisywać kolejnych umów bez sprawdzenia tej kwestii, zwłaszcza gdy zlecenie jest głównym źródłem dochodu. Kilka miesięcy bez składek może nie wyglądać groźnie dziś, ale po latach oznacza niższy kapitał i słabszą ochronę emerytalną.
Jedno rozliczenie, które warto zapamiętać przed podpisaniem zlecenia
Umowa zlecenia zwiększa przyszłą emeryturę wtedy, gdy od jej wynagrodzenia są odprowadzane składki emerytalne. Największe wyjątki dotyczą studentów do 26. roku życia, zbiegu z etatem oraz kilku równoczesnych tytułów ubezpieczenia.
Przed podpisaniem umowy warto zapytać wprost, czy wynagrodzenie będzie stanowiło podstawę składek emerytalnych. To jedno pytanie pozwala uniknąć najczęstszego nieporozumienia, czyli przekonania, że każda praca na zleceniu automatycznie buduje emeryturę.
