Na pytanie, kto zyskał najwięcej na rządach prawa i sprawiedliwości, najuczciwiej odpowiadać w trzech warstwach: przez portfele, przez politykę i przez wpływ na państwo. Jeśli patrzymy tylko na przelewy i świadczenia, obraz jest inny niż wtedy, gdy mierzymy trwałość elektoratu albo korzyści dla zaplecza władzy. Właśnie dlatego ten temat warto rozebrać na części, zamiast sprowadzać go do jednego hasła.
Najkrótsza odpowiedź brzmi tak
- Materialnie najwięcej zyskali seniorzy oraz część rodzin z dziećmi, zwłaszcza wielodzietnych.
- Jak wynika z analiz CenEA, w drugiej kadencji rządów PiS najmocniej poprawiła się sytuacja emerytów i rencistów.
- Politycznie największym wygranym było samo PiS, bo zamieniło transfery społeczne w trwały kapitał wyborczy.
- Największe nominalne korzyści w rodzinach trafiały do gospodarstw z większą liczbą dzieci, niekoniecznie do najuboższych.
- Najmniej zyskali pracujący bez dzieci, część najmniej zarabiających i ci, którym inflacja zjadła wzrost świadczeń.
Najpierw trzeba rozdzielić trzy rodzaje zysku
W debacie o rządach PiS bardzo łatwo pomieszać trzy różne rzeczy. Inaczej wygląda zysk materialny, inaczej zysk polityczny, a jeszcze inaczej zysk instytucjonalny, czyli dostęp do stanowisk, wpływów i pieniędzy publicznych. Jeśli tego nie rozdzielimy, odpowiedź będzie albo zbyt ogólna, albo po prostu niesprawiedliwa wobec faktów.
Ja patrzę na ten bilans wprost: kto dostał realne pieniądze, kto zyskał głosy i kto umocnił swoją pozycję w państwie. To trzy różne rachunki, a każdy prowadzi do trochę innego wniosku.
| Rodzaj zysku | Kto korzystał najmocniej | Co to znaczy w praktyce |
|---|---|---|
| Materialny | Seniorzy, rodziny z dziećmi | Wyższe świadczenia, dodatki, transfery i ulgi podatkowe |
| Polityczny | PiS jako partia | Silniejsza lojalność części wyborców i prostszy przekaz wyborczy |
| Instytucjonalny | Zaplecze związane z władzą | Lepszy dostęp do stanowisk, kontraktów i publicznych pieniędzy |
| Najmniej korzystny | Pracujący bez dzieci, część najuboższych | Wzrost kosztów życia, mniejsza celność części transferów |
To rozróżnienie jest ważne, bo ktoś mógł przegrać finansowo, a wygrać politycznie, albo odwrotnie. I właśnie dlatego najpierw warto przyjrzeć się tym, którzy naprawdę zobaczyli pieniądze w domowym budżecie.
Seniorzy dostali najwięcej wprost do portfela
W wymiarze dochodowym najsilniejszym beneficjentem byli emeryci i renciści. Według GUS przeciętna miesięczna emerytura z ZUS w 2024 roku wyniosła 3862,61 zł brutto i była o 14 proc. wyższa niż rok wcześniej. Sama liczba nie mówi jeszcze wszystkiego, ale pokazuje kierunek: świadczenia dla starszych rosły szybciej niż w wielu innych grupach, a do tego dochodziły dodatkowe wypłaty, takie jak trzynasta i czternasta emerytura.
To właśnie seniorzy najlepiej odczuli politykę, w której państwo zaczęło regularnie dopłacać do dochodów grupy widocznej, zdyscyplinowanej wyborczo i łatwej do objęcia prostym komunikatem. Z punktu widzenia domowego budżetu to był realny zysk, choć nie zawsze tak duży, jak sugerowała polityczna propaganda. Inflacja częściowo zjadła podwyżki, więc nominalny wzrost nie zawsze oznaczał równie wyraźną poprawę siły nabywczej.
W praktyce oznacza to coś prostego: jeśli ktoś pyta, kto zyskał najwięcej na rządach PiS w najściślej finansowym sensie, odpowiedź zaczyna się właśnie od seniorów. Ale ta odpowiedź staje się pełniejsza dopiero wtedy, gdy obok emerytów postawimy rodziny z dziećmi, bo tam skala transferów była równie istotna, tylko działała trochę inaczej.
Rodziny z dziećmi wygrały, ale nie wszystkie tak samo
Program 500+, a później jego podniesienie do 800+, był jednym z najbardziej rozpoznawalnych filarów polityki społecznej PiS. Mechanizm był prosty: stała kwota na dziecko, bez konieczności spełniania skomplikowanych warunków. To sprawiło, że pieniądze trafiały do bardzo szerokiej grupy, a nie tylko do najuboższych.
Największy zysk nominalny miały rodziny wielodzietne, bo każde kolejne dziecko oznaczało kolejną wypłatę. W gospodarstwach z czwórką dzieci skala korzyści była po prostu większa niż w rodzinach z jednym dzieckiem. Jednocześnie świadczenie było na tyle powszechne, że korzystały także lepiej sytuowane rodziny, które nie potrzebowały wsparcia w takim stopniu jak gospodarstwa o niższych dochodach.
Dlaczego ten model działał politycznie
To ważne, bo pokazuje jeden z kluczowych paradoksów rządów PiS. Program był społecznie popularny właśnie dlatego, że był prosty i łatwy do zrozumienia. Ale z perspektywy redystrybucji nie był idealnie celowany. Najmocniej pomagał tym, którzy mieli więcej dzieci, a niekoniecznie tym, którzy mieli największe problemy finansowe.
Kto korzystał najmocniej
- rodziny wielodzietne, bo świadczenie rosło wraz z liczbą dzieci;
- gospodarstwa o stabilnych dochodach, bo transfer był pewny i przewidywalny;
- część klasy średniej, która dostała dodatkowy, bezwarunkowy zastrzyk gotówki.
Właśnie dlatego odpowiedź na pytanie o beneficjentów PiS nie może kończyć się na jednym programie. Gdy spojrzymy szerzej, widać, że duża część zysku była nie tylko socjalna, ale też polityczna.
PiS zyskało politycznie więcej niż wynikało z samych programów
Rządy PiS nie tylko rozdawały świadczenia. One zamieniły transfery w opowieść o sobie samych. Partia zbudowała przekaz, w którym państwo ma realnie płacić zwykłym ludziom, a nie tylko mówić o rozwoju. To brzmiało przekonująco dla wyborców, którzy przez lata czuli się pomijani przez wcześniejsze elity.
Największym politycznym wygranym było więc samo PiS, bo dzięki temu modelowi mogło mówić: to my daliśmy, to my zmieniliśmy reguły gry, to my rozumiemy potrzeby rodzin i seniorów. Taki przekaz jest niezwykle skuteczny, bo wyborcy pamiętają konkretny przelew znacznie lepiej niż abstrakcyjne spory o wskaźniki makroekonomiczne.
Nie chodzi jednak tylko o emerytów i rodziny. PiS zyskało także na centralizacji decyzji i silniejszym wpływie na instytucje publiczne. Im więcej pieniędzy przechodzi przez centrum, tym większa jest pokusa nagradzania lojalnych środowisk i wzmacniania własnego zaplecza. To już nie jest pytanie o sam socjal, tylko o sposób zarządzania państwem.
Przeczytaj również: Ile wzrostu ma Mateusz Morawiecki? Zaskakujące porównania z politykami
Jak państwo stało się narzędziem przewagi
- łatwiejszy dostęp do publicznych środków wzmacniał lojalność lokalnych i krajowych sieci wpływu;
- komunikacja rządowa podbijała znaczenie transferów, a osłabiała znaczenie kosztów;
- część wyborców zaczęła utożsamiać własny dochód z polityczną sprawczością PiS.
W ten sposób zysk polityczny okazał się trwalszy niż jednorazowy wzrost świadczenia. Ale żeby uczciwie ocenić bilans, trzeba też powiedzieć, kto za ten model zapłacił.
Kto zapłacił rachunek
Najmniej zyskali ci, którzy nie wpisywali się w logikę transferową PiS. Chodzi przede wszystkim o pracujących bez dzieci, część najmniej zarabiających oraz osoby, których dochody rosły wolniej niż ceny. Dla nich dodatkowe świadczenia dla innych nie przekładały się automatycznie na poprawę własnej sytuacji.
W praktyce rachunek był rozłożony szeroko. Zapłaciły go finanse publiczne, przyszli podatnicy i ci, którzy nie dostali równie dużych transferów w relacji do swoich potrzeb. Zapłaciła też część klasy średniej, która mimo nominalnych podwyżek musiała mierzyć się z droższym koszykiem życia, wyższymi kosztami usług i większą niepewnością co do stabilności systemu podatkowego.
Jest jeszcze jeden ważny element: rządy PiS nie zbudowały równie mocno jakości usług publicznych, jak mocno rozbudowały transfery gotówkowe. To oznacza, że ktoś mógł dostać 500 czy 800 zł więcej, a jednocześnie nadal mierzyć się z problemami w ochronie zdrowia, edukacji czy dostępem do transportu. I właśnie tu widać granicę samej polityki świadczeń.
To prowadzi do szerszego wniosku: nie każde społeczne wsparcie jest automatycznie równoznaczne z poprawą jakości życia. Czasem daje ulgę w domowym budżecie, ale nie rozwiązuje problemów systemowych. Dlatego końcowy bilans trzeba czytać chłodno, bez emocjonalnych skrótów.
Bilans PiS najlepiej czytać w trzech warstwach
Jeśli mam odpowiedzieć jednym zdaniem, powiedziałbym tak: materialnie najwięcej zyskali seniorzy i rodziny z dziećmi, politycznie PiS, a instytucjonalnie zaplecze władzy. To nie jest odpowiedź efektowna, ale jest uczciwa i najlepiej pasuje do faktów. Każda prostsza wersja coś pomija.
W 2026 roku ten bilans wciąż da się odczytać bez nadmiernej ideologii. Z jednej strony są realne pieniądze, które trafiały do domowych budżetów. Z drugiej strony jest cena tego modelu: większa zależność obywateli od państwowych transferów, słabszy nacisk na jakość usług i wyraźne upolitycznienie redystrybucji.
Jeśli więc ktoś pyta, kto zyskał najwięcej na rządach PiS, odpowiedź brzmi: najpierw seniorzy i część rodzin, ale w skali całego systemu największym wygranym było samo PiS, bo przekuło wydatki socjalne w trwałą przewagę polityczną. To właśnie ta różnica między zyskiem w portfelu a zyskiem przy urnie najlepiej tłumaczy, dlaczego ten temat wciąż budzi tak silne emocje.
